عصبانی نشويد

حال خودم هم دارد به‎‎هم می‎‎خورد از اين «نيم‎‎فاصله». درباره‎‎ی موضوع ديگری می‎‎خواهم بنويسم، درباره‎‎ی «قابيل» که يک‎‎ساله شده و فاصله‎‎اش تا پيامبری در نشريات ادبی اينترنتی آن‎‎قدر کم است که ترجيح دادم بگويم «نيم‎‎فاصله».

و اما قابيل

هر اندازه که يوسف عليخانی در «شيوه»ی وبلاگ ‎‎نويسی‎‎اش به خطا رفت و غيرموفق نمود، با قابيل نه تنها از گذشته‎‎ی خود پشيمانی ابراز کرد که بسيار جبران کرد کاستی‎‎ها را، به‎‎خصوص پر کرد جای يک جای خالی بزرگ را که جای خودش بود. با تعريف شخصی‎‎ام از نشريه‎‎ی اينترنتی که پيش از اين داده‎‎ام، قابيل سر تا پا يک نشريه‎‎ی اينترنتی در عرصه‎‎ی ادبيات است، و نه يک نشريه‎‎ی ادبی در عرصه‎‎ی اينترنت.

- در انتشار آن از نشريات کاغذی الگوبرداری نشده و به ذات اينترنت بسيار نزديک است.

- زمان‎‎بندی دوره‎‎ای ندارد و هر لحظه امکان به‎‎روز شدن دارد.

- ارجاع‎‎های لينکی و درون‎‎متنی بسيار دارد.

- زبان رسمی‎‎اش با فضای وب فارسی هم‎‎خوان است.

- اهل تعامل و بده‎‎بستان است، منفی يا مثبت.

- در عين چندصدايی، سليقه و گرايش خاصی را در کليت آن می‎‎شود پی گرفت.

- تحريريه‎‎ی ثابت ندارد و شمار توليدکنندگان محتوايش نامحدود است.

- طراحی گرافيکی آن ـ به‎‎رغم مشکلاتی خاص که آن‎‎ها را برخواهم شمرد ـ ساده و موزون است و از عناصر مزاحم در آن خبری نيست.

- و همه‎‎ی اين‎‎ها در حالی‎‎ست که بی‎‎هيچ پشتيبانی مالی، و صرفا با اتکا به دلدادگی سردبير و همکاران پاره‎‎وقتش، و نيز به پشتوانه‎‎ی درک نويسندگان از اهميت توليد محتوای ادبی در وب ـ هرچند رايگان ـ اداره می‎‎شود.

همه‎‎ی اين موارد کافی‎‎ست تا قابيل را «در آستانه»ی مبعوث شدن در مقام پيامبری بدانم.

پس چرا نيم‎‎فاصله؟

اگر قابيل به خاطر کشتن برادرش از پيامبری دور ماند، قابيل ما به خاطر بی‎‎برادری، فاصله‎‎اش را با بعثت و «حرفه‎‎ای شدن» حفظ کرده؛ فاصله‎‎ای اندک در حد يک نيم‎‎فاصله که شايد با نظرداشت «غيرانتفاعی» بودن آن، گريزي هم از آن نباشد. تکرار می‎‎کنم که می‎‎دانم که قابيل يتيم است و حروم و از «قابيليّت» تنها نامش را به ارث برده. ولی شايد روزی روزگاری معجزه‎‎ای شد. مگر کشور ما کشور معجزه‎‎های الهی نيست؟ اين‎‎ها را بيش‎‎تر برای آن روز می‎‎نويسم:

- قابيل از برخی امکانات فنی اصولی برای يک نشريه‎‎ی اينترنتی غافل مانده. شيوه‎‎های گوناگون بايگانی آثار و نوشته‎‎ها، بخش جداگانه و ثابت سردبيری، انجمن بحث يا همان فوروم، و پيوند به يادداشت‎‎ها و آثار مرتبط در بايگانی قابيل به شکل حرفه‎‎ای مهم‎‎ترين اين امکانات‎‎اند. اضافه کنيد به اين‎‎ها: درباره‎‎ی نشريه، گالری عکس، درباره‎‎ی گردانندگان، نسخه‎‎های مناسب چاپ و...

- طراحی قابيل ـ به‎‎رغم سادگی و موزون‎‎بودن ـ مستقل و انحصاري نيست، ضمن آن که خالی‎‎ست از اجرا و عناصری که کاربر تازه‎‎ورد و ناآشنا را به بخش‎‎های گوناگون راهنمايی کند. در واقع يکی از عناصر مهم در تعريف هويت يک نشريه‎‎ی اينترنتی، نوع طراحی آن و استفاده از اجزايی‎‎ست که در پيوند با امکانات فنی نشريه، تابلويی عمومی از «سوگيری، محتوا و شيوه‎‎ برقرای ارتباط» ارائه می‎‎دهد.

- به‎‎رغم اين که گرايش خاصی را در کليت قابيل می‎‎شود پی گرفت، بيش از آن که قابيل خود پديدآورنده‎‎ی اين گرايش باشد، زير تأثير فرستندگان آثار به چنين گرايشی رسيده. دقيق‎‎تر اين که قابيل بيش‎‎تر از آن که سفارش «موضوع» متن بدهد، پيشنهاد «انتشار» متن می‎‎دهد و می‎‎گيرد. اگر قابيل به‎‎رغم همت عالی، نام‎‎آوری و بخت‎‎ياری ستودنی‎‎اش، کم‎‎تر تأثيرگذار و نيز جريان‎‎ساز است به همين خاطر است، و نيز به خاطر اين که ادبيات در قابيل يعنی داستان کوتاه، شعر و گاهی هم نقد؛ همين. قابيل «ديدگاه» ندارد.

- قابيل کمی خودشيفته است و گه‎‎گاه خودشيفتگی‎‎اش را با شيوه‎‎ای زمخت بروز می‎‎دهد. خودشيفتگی به خودي خود ناپسند نيست که حتا گاه لازم است، ولی چون قابيل ـ خواسته يا ناخواسته ـ تأکيد می‎‎کند که هويتی فردی و شخصی ندارد ـ که ارزش آن هم به همين است ـ نخست اين که خودشيفتگی‎‎اش بايد معطوف باشد به محتويات منتشرشده در آن و نه قابيل بودن آن، و ديگر آن که ابراز خودشيفتگی بايد شکل متمدنانه و ظريف‎‎تری به خود بگيرد. وانمايی عنصری معمولی در قابيل به عنوان يک پديده‎‎ی شگفت‎‎انگيز يکی از اين شيوه‎‎های زمخت است که هر چند وقت يک‎‎بار تکرار می‎‎شود.

چشم در برابر چشم

به گمانم حالا که قابيل آن‎‎قدر جدی‎‎ست که يک‎‎سالگی‎‎اش را به جشن نشسته، حق بود من هم حرمت جديت‎‎اش را می‎‎داشتم و جدی نگاهش می‎‎کردم، که کردم. قابيل را دوست دارم؛ هم نامش را، هم سردبيرش را، و هم گردانندگانش را. قابيل را ستايش می‎‎کنم؛ هم جايگاهش را، هم صداقتش را، و هم نفوذش را در ميان بلاگران و اهالی ادبيات. کی شود معجزه‎‎ای در رسد و قابيل از شر اين نيم‎‎فاصله‎‎ی لعنتی هم رها شود تا پيامبری‎‎اش را جشن بگيريم.

...............................................................................................